Rõ nhất là qua 2 cuộc hội thảo trong khuôn khổ liên hoan về các vở diễn, người ta thấy có sự lúng túng của cả người tổ chức lẫn người tham gia liên hoan. Tất cả đều từ 2 tiếng “thử nghiệm”.
Thế nào là sân khấu thử nghiệm? Tiêu chí nào cho thấy vở diễn có yếu tố thử nghiệm? Có tuyên ngôn thử nghiệm không? Chỉ thử nghiệm hay còn phải hấp dẫn khán giả. Cũng có một số ý kiến cho rằng một nửa số đơn vị tham gia có vở chẳng thử nghiệm gì cả. Một số khác lại thấy liên hoan này đúng là liên hoan thử nghiệm của người làm sân khấu.
Chúng tôi cho rằng sân khấu thử nghiệm không có mục đích tạo ra một sản phẩm đã hoàn tất, đã làm xong, đã hoàn chỉnh, hợp lý hợp lẽ, chặt chẽ không còn bàn cãi gì nữa. Nếu đạt được như vậy thì còn thử nghiệm gì nữa. Thử nghiệm chính là tìm, là gợi mở, là phác họa một quan điểm nghệ thuật mang dấu ấn cá nhân của người nghệ sĩ và trình bày phác thảo ấy trước công chúng gồm những người sành điệu, những bạn bè đồng nghiệp, những nhà chuyên môn để được thẩm định. Sân khấu thể nghiệm là sân khấu phi thương mại, không tuân thủ những quy tắc lỗi thời, cũ kỹ do vậy không thể đòi hỏi sân khấu thử nghiệm phải đông khách. Thử nghiệm nằm trong từng bộ phận hoặc toàn bộ hoạt động sân khấu có thể nói từ khâu kịch bản đến kiến trúc sân khấu, cấu trúc âm thanh, tiếng động, phục trang, hóa trang, hình thể, tạo hình, điện tử, điện ảnh, phương tiện nghe nhìn, đều có thể thử nghiệm. Người làm sân khấu có quyền làm theo ý mình và thử cái gì cần thử nếu cái thử ấy đóng góp cái mới cho sự tìm tòi. Với khán giả cũng có thể thử, cả với họ. Ngay từ những năm 1910 của thế kỷ XX, sân khấu đã hướng tới thử nghiệm tạo hình (hình thể), âm thanh, các phương tiện thị giác, nhiếp ảnh, điện ảnh. Hầu hết giác quan con người đều được các nghệ sĩ khai thác, tìm tòi, khám phá.
Thử nghiệm có tốn tiền không? Không nhất thiết là phải tốn. Có thể rất tiết kiệm mà thử nghiệm lại cao. Cho nên dù tốn kém hay rẻ tiền, dù khả thi hay bất khả thi, sân khấu thử nghiệm bao giờ cũng có nhiệm vụ khám phá cái lạ, cái mới về xử lý thời gian và không gian. Sân khấu thử nghiệm tạo dựng sự hấp dẫn qua các hình tượng và vẻ đẹp hình thể của người nghệ sĩ biểu diễn.
Nếu nhìn sự việc bằng con mắt chung của nhiều thời kỳ phát triển sân khấu trong nước và thế giới, có thể nói liên hoan của chúng ta đã có nhiều yếu tố thể nghiệm trong tất cả các vở đã tham gia. Sự lúng túng quanh vấn đề thử nghiệm chắc chắn sẽ được khắc phục vào các lần tổ chức sau.
NSƯT Trần Minh Ngọc
No comments:
Post a Comment